หนังสือ,วรรณกรรม,วัฒนธรรม,ศิลปะ,เทคโนโลยี และจิปาถะ

นิทานก้อม เดอะซีรี่ย์ (1) : ที่เป็นมาและที่เป็นอยู่

นิทานก้อม (ก้อม=สั้นๆ) เป็นเรื่องเล่าปากต่อปากหรือมุขปาฐะของชาติพันธุ์ลาวฝั่งขวาในภาคอีสานของไทย ส่วนลาวฝั่งซ้ายนั้นผมไม่ทราบว่ามีหรือไม่ แต่เดาเอาว่าคงมีเช่นกัน ที่เรียกว่านิทานก้อมเพราะเป็นเรื่องก้อมๆ เล่ากันไม่น่าจะเกินสิบนาที ในสมัยผมเป็นเด็กเมื่อห้าสิบปีก่อนนั้น ยังได้ฟังนิทานก้อมจากปากของผู้ใหญ่ ส่วนปัจจุบันก็ไม่ทราบว่ามีการเล่าอยู่หรือไม่ เห็นแต่นิทานก้อมย้ายจากปากคนมาอยู่ในหนังสือและถูกแปลงเป็นละครก้อมในยูทูปกันแล้ว เรื่องละหลายฉบับด้วย

นิทานก้อมมีเนื้อหาหลายแนว ผูกติดกับความสัมพันธ์ของผู้คนในสังคม ทั้งความสัมพันธ์ของคนต่างสถานะและความสัมพันธ์ของคนในสถานะเดียวกัน เท่าที่เห็น คือ

-เรื่องแนวพ่อพญา-แม่พญา หรือพระราชา-พระราชินีกับประชาชนทั่วไป
-เรื่องแนวพ่อเฒ่าหรือพ่อตากับลูกเขย
-เรื่องแนวแม่เฒ่าหรือแม่ยายกับลูกเขย
-เรื่องแนวพี่อ้ายหรือพี่เขยกับน้องเมีย
-เรื่องแนวหัวพ่อกับจัวน้อย หรือหลวงพ่อกับเณรน้อย
-เรื่องแนวผู้บ่าวกับผู้สาว หรือชายหนุ่มกับหญิงสาว
-เรื่องแนวเสี่ยวกับเสี่ยวหรือเพื่อนกับเพื่อน
-แนวเรื่องเด็กเล็กเด็กน้อย
-เรื่องแนวคนแก่คนเฒ่า
-เรื่องแนวสิงสาราสัตว์

การดำเนินเรื่องมักเป็นไปในทางเดียวกันคือ เน้นความตลก สนุกสนาน จบแบบหักมุม แม้จะเป็นเรื่องคอขาดบาดตายก็ตาม เป็นกลวิธีเล่าเรื่องที่ทำให้คนชอบและจดจำได้ สามารถเล่าปากต่อปาก รุ่นต่อรุ่น แม้รายละเอียดแตกต่างกันอยู่บ้าง ซึ่งขึ้นอยู่กับการเสริมเติมแต่งของผู้เล่ารุ่นต่อๆ มา และตามรายละเอียดความคิด ความเชื่อของแต่ละท้องถิ่น เช่น รายละเอียดของนิทานก้อมเรื่องเดียวกันของชาติพันธุ์ลาวอีสานใต้ เช่น อุบลราชธานี อาจแตกต่างจากอีสานตอนเหนือ เช่น อุดรธานี แต่เค้าโครง ตัวละคร เหตุการณ์ ไม่แตกต่างกัน เป็นต้น

การก่อเกิดของนิทานก้อมคงไม่มีใครสามารถสรุปได้แน่ชัด ว่านิทานก้อมเกิดเมื่อใด มีพัฒนาการมาอย่างไร หรือมีผู้ศึกษาไว้แล้วแต่ผมเองยังอ่านไม่เจอก็เป็นได้ เช่นเดียวกับนิทาน ตำนาน เรื่องเล่าในสังคมอื่นๆ ที่สืบทอดกันมาเป็นทอดๆ จากรุ่นสู่รุ่น และมีรายละเอียดปลีกย่อยเปลี่ยนแปลงไปตามสภาพสังคมขณะที่มันถูกเล่า

นิทานก้อมจำนวนมาก แม้เป็นเรื่องเน้นความสนุกสนาน ตลก หลายเรื่องออกแนวก้ำกึ่งอนาจารเช่น เรื่องพี่อ้ายกับน้องเมีย หรือแม่ยายกับลุกเขยบางเรื่อง หลายแนวก็เป็นการแสดงออกถึงการต่อต้านอำนาจที่เหนือกว่า เช่น แนวพ่อพญา-แม่พญา พ่อตากับลูกเขย หัวพ่อกับจัวน้อย เป็นต้น และเมื่อพิเคราะห์ให้ละเอียดแล้วจะพบว่า ทุกเรื่องสะท้อนเหตุการณ์ ค่านิยม ประเพณี บรรทัดฐานของสังคม

การฟังนิทานก้อม เป็นการฝึกฝนการฟัง การจดจำ การตีความ เพื่อที่จะนำมาเล่าต่อ ว่าจะเล่าอย่างไรจึงจะถูกใจผู้ฟัง จะเพิ่มเสริมเติมแต่งอย่างไรจึงจะเกิดความสนุกสนานยิ่งขึ้นแต่ไม่ให้เสียโครงเรื่องเดิม นี่คือการฝึกฝนกระบวนการคิดและวิเคราะห์นั่นเอง ดังนั้น นิทานก้อมก็คือเครื่องมือในการถ่ายทอดกระบวนการเรียนรู้ของสังคมโบราณอย่างไม่ต้องสงสัย เรียนรู้ทั้งวิธีการบอกเล่าเรื่องราวผ่านนิทานก้อม และเรียนรู้เนื้อหาทางสังคมที่ถ่ายทอดผ่านนิทานก้อม อย่างที่บอกว่า นิทานก้อมสะท้อนเหตุการณ์ ค่านิยม ประเพณี บรรทัดฐานของสังคม แม้จะเป็นไปในแนวทางสนุกสนานหรือตลกโปกฮาก็ตาม และสิ่งเหล่านี้ก้ได้รับการถ่ายทอดจากรุ่นสู่รุ่น ผ่านนิทานก้อม

ปัจจุบันนิทานก้อมได้รับการบันทึกไว้เป็นลายลักษณ์อักษรในหนังสือและเอกสารต่างๆ รวมทั้งในอินเทอร์เน็ต ทั้งในรูปตัวอักษรและในรูปละครสั้นที่สร้างขึ้นเป็นจำนวนมาก ดำเนินเรื่องไปตามเค้าโครงเดิมในภาคมุขปาฐะ เป็นการบันทึกไว้ไม่ให้สูญหายไป แม้การเล่านิทานก้อมในหมู่ชนจะไม่มีแล้วก็ตาม แต่นิทานก้อมก็ยังคงอยู่ในรูปแบบละครสั้นให้คนได้ชมโดยไม่ต้องจินตนาการเองเหมือนการฟัง

คราวหน้าจะได้ยกนิทานก้อมมาเล่าเพื่อศึกษาวิเคราะห์เนื้อหาว่ามีส่วนเกี่ยวข้องกับผู้คนและสังคมอย่างไร โปรดรอคอย

One Comment to นิทานก้อม เดอะซีรี่ย์ (1) : ที่เป็นมาและที่เป็นอยู่

ใส่ความเห็น

อีเมลของคุณจะไม่แสดงให้คนอื่นเห็น ช่องที่ต้องการถูกทำเครื่องหมาย *