หนังสือ,วรรณกรรม,วัฒนธรรม,ศิลปะ,เทคโนโลยี และจิปาถะ

  • เมือง บ้าน ผม : รวมเรื่องสั้นดีที่สุดที่ได้อ่านในปี 2560 (ตอนที่ 2)

    3. เมือง : การก้าวล้ำนำหนRead More

    Learn More
  • นิทานก้อม เดอะซีรี่ย์ (2) กรณีศึกษาเรื่อง “ดาวเสด็จ”

    นิทานก้อมเรื่อง ดาวเสด็จ Read More

    Learn More

นิทานก้อม เดอะซีรี่ย์ (1) : ที่เป็นมาและที่เป็นอยู่

นิทานก้อม (ก้อม=สั้นๆ) เป็นเรื่องเล่าปากต่อปากหรือมุขปาฐะของชาติพันธุ์ลาวฝั่งขวาในภาคอีสานของไทย ส่วนลาวฝั่งซ้ายนั้นผมไม่ทราบว่ามีหรือไม่ แต่เดาเอาว่าคงมีเช่นกัน ที่เรียกว่านิทานก้อมเพราะเป็นเรื่องก้อมๆ เล่ากันไม่น่าจะเกินสิบนาที ในสมัยผมเป็นเด็กเมื่อห้าสิบปีก่อนนั้น ยังได้ฟังนิทานก้อมจากปากของผู้ใหญ่ ส่วนปัจจุบันก็ไม่ทราบว่ามีการเล่าอยู่หรือไม่ เห็นแต่นิทานก้อมย้ายจากปากคนมาอยู่ในหนังสือและถูกแปลงเป็นละครก้อมในยูทูปกันแล้ว เรื่องละหลายฉบับด้วย
Read More

ราชนีติ : วิถีพระราชามรรคาผู้นำ (7)

เมื่อตอนที่แล้ว ได้ศึกษาคาถาบทที่ 32-35 ซึ่งสรุปความได้ว่า เป็นธรรมแห่งการเอาชนะแผ่นดินทั้งปวง เป็นการชนะด้วยปัญญา ด้วยสร้างประโยชน์แก่มหาชน ไม่ใช่การเอาชนะด้วยกำลังแต่อย่างใด ดังที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ทรงชนะด้วย “ศาสตร์พระราชา” ซึ่งได้รับการยอมรับและนำไปใช้จากประเทศต่างๆ ในโลก

คราวนี้ เราจะได้ศึกษาคาถาบทต่อๆ ไปพร้อมกัน ดังนี้

คาถาบทที่ 36 พระเจ้าอยู่หัวทรงวิทยาคุณ มีพระปรีชาชาญฉลาด ทรงเฉียบแหลม ปราศจากความริษยา ทรงคบหาสมาคมกับครู พระเจ้าอยู่หัวพระองค์นั้น ย่อมทรงบรรลุถึงยศอันไพบูลย์
Read More

ราชนีติ : วิถีพระราชามรรคาผู้นำ (6)

ในตอนที่แล้ว ได้กล่าวถึงคาถาบทที่ 22-31 ซึ่งมีประเด็นสำคัญอยู่สองเรื่อง คือ “รู้จักย่ำยีข้าศึกให้พินาศ” กับ ““พระเจ้าอยู่หัวต้องทรงแต่ดี ประกอบด้วยคุณมีสัมพันธมิตรเป็นต้น” รายละเอียดเป็นเช่นไรขอเชิญย้อนกลับไปอ่านได้ในตอนที่ 5 ดังกล่าว ในตอนที่ 6 นี้จะได้ศึกษาคาถาบทต่อๆไป ประกอบด้วย

คาถาบทที่ 32 พระเจ้าอยู่หัว ต้องทราบวิธีทำลายข้าศึก ทรงชำนะความโกรธเสียได้ ไม่มักได้ ไม่มัวหลับ ไม่เกียจคร้าน มีพระทัยเผื่อแผ่ ทรงสั่งสอนคนโง่ให้เป็นฉลาดได้

คาถาบทที่ 33 พระเจ้าอยู่หัว ต้องดำรงพระองค์มิให้หลงลืม ไม่ทรงทำยุคเข็ญให้กับเขตแคว้น ทรงเป็นที่รักใคร่ของประชาชน ทรงเป็นที่นิยมนับถือของสัตบุรุษ ทรงทราบกาลเทศะ ทรงประกอบด้วยธรรม 7 ประการ

คาถาบทที่ 34 พระเจ้าอยู่หัว ต้องทรงรู้จักพระดำรัสที่จะตรัสในวาจาว่าควรอย่างไร ทรงฉลาดในอุบาย ทรงสอบสวนในข้อสงสัย ทรงยินดีในทานและศีล ทรงปราศรัยก่อนด้วยดี
Read More

บทอัศจรรย์ : ศิลปะการเล่าเรื่องลับในที่แจ้ง

สัตว์ทั้งหลายรวมถึงมนุษย์ ต่างก็มีความจำเป็นในการบริโภคอาหารเพื่อให้มีชีวิตอยู่และการบริโภคกามเพื่อสืบต่อเผ่าพันธุ์ ต่างแต่ว่า มนุษย์เรานั้นบริโภคเกินความจำเป็นในทุกๆอย่าง สัตว์อื่นหากินอิ่มแล้วก็พอ ไม่สะสม หิวก็หากินใหม่ เมื่อถึงฤดูกาลที่จะต้องสืบพันธุ์เพื่อสร้างทายาทก็สืบพันธุ์ เสร็จแล้วก็แล้วกัน ไม่พร่ำเพรื่อ แต่มนุษย์เราสะสมทุกอย่างและสืบพันธุ์ได้ตลอดเวลา แม้ในยามที่ไม่ต้องการสร้างทายาทก็ตาม

นี่เป็นข้อเด่นหรือด้อยของมนุษย์ก็ไม่ทราบ ทราบแต่ว่ามนุษย์เกือบทุกคนต่างชอบ ทั้งชอบสะสมและชอบสืบพันธุ์
Read More

พระมงกฎเกล้าฯ ทรงสอนวิชากวี

หนังสือ พระบรมราชาธิบายในการประพันธ์ บทพระราชนิพนธ์ของพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ซึ่งทรงพระราชทานแก่โรงเรียนมหาดเล็กหลวง “เพื่อบำรุงวิชากะวีในโรงเรียนนั้น” ทรงแนะนำเรื่องการเขียนบทกวี เน้นเฉพาะโคลงแบบต่างๆ อ่านแล้วได้ความรู้มากทีเดียว จึงได้คัดบางตอนมาให้กวีและนักอ่านได้ลองอ่านและคิดดูว่า เป็นอย่างไร

พระองค์ทรงเริ่มตนด้วยการแสดงความเชื่อมั่นในกวีนิพนธ์ (ทรงใช้คำว่า “จินตะกะวีนิพนธ์”) ว่ามีดีหลายอย่าง จะเกิดผลแก่ผู้อ่านหรือผู้ฟังหลายประการ คือ
Read More

โคลงนิราสกรุงเก่า : การเอาอย่าง หรือ สร้างแรงบันดาลใจ

หนังสือ “โคลงนิราสกรุงเก่า” ของ หลวงจักรปราณี (ฤกษ์) ฉบับพิมพ์แจกในงานกฐินพระราชทาน ของเลขาธิการคณะรัฐมนตรี ณ วัดเสนาสนาราม กรมบัญชีกลาง ณ วัดหน้าพระเมรุ กรมศิลปากร ณ วัดพนัญเชิง และกรมไปรษณีย์โทรเลข ณ วัดวิเวกวายุพัด จังหวัดพระนครศรีอยุธยา วันที่ ๒๐ ตุลาคม พ.ศ.๒๔๗๘ พิมพ์ที่โรพงพิมพ์บำรุงนุกูลกิจ ถนนบำรุงเมือง พระนคร คำอธิบายนี้บอกเล่าประวัติและผลงานของ หลวงจักรปราณี (ฤกษ์) มหาเปรียญ ๔ และเป็นกวีผู้มีชื่อเสียงในสมัยรัชการที่ ๔ ถึงรัชการที่ ๕ มี “คำอธิบาย” (เหมือนคำนำ) ของกรมศิลปากร อยู่ด้วย
Read More

โคลงดีมีฮา : ศรีปราชญ์เป็นศรีธนญชัย

ตำราแต่งโคลงกลอนชื่อ “โคลงที่ดีเยี่ยม” เป็นการรบรวมตัวอย่างโคลงดีถึงขั้นเยี่ยม พิมพ์แจกในงานกฐินพระราชทาน มหาอำมาตย์โท พระยาเมธาธิบดี อธิบดีกรมวิชชาธิการ กระทรวงธรรมการ ณ วัด กาญจนสิงหาสน์ จังหวัดธนบุรี พ.ศ.๒๔๗๓ โดยพิมพ์ที่โรงพิมพ์กรมวิชชาธิการ บางลำพูบน พระนคร ซึ่งมีคำแนะนำ “ลักษณะโคลง ๔ สุภาพที่ดีเยี่ยม” ว่าประกอบไปด้วย ๔ ประการ คือ

Read More

พระยาพิเภกยักษีทรยศต่อเผ่าพันธุ์ยักษ์จริงหรือ

ตัวละครใน รามเกียรติ์ ที่มีภารกิจซับซ้อนซ่อนเงื่อนเหมือนเป็นสายลับสองหน้าก็คือพิเภก ยักษ์ผู้เป็นน้องชายของทศกัณฐ์ ซึ่งมองอย่างผิวเผินแล้วเป็นผู้ทรยศต่อเผ่าพันธุ์ยักษ์ไปเข้ากับฝ่ายมนุษย์ เนื่องจากขัดแย้งกับพี่ชาย โดยเห็นว่า พี่ชายเป็นฝ่ายผิด ในสงครามที่กำลังเกิดขึ้น ตนยอมรับไม่ได้ที่จะอยู่ข้างฝ่ายผิด

Read More

ผู้เชี่ยวชาญการควาย ในโคลงนิราศวัดรวก

เมื่อเอ่ยถึงโคลงนิราศวัดรวก ของ หลวงธรรมาภิมณฑ์ (ถึก จิตรกถึก) นักศึกษาวรรคดีไทยย่อมรู้จักดี เพราะเป็นหมุดหมายอันหนึ่งในประวัติวรรณกรรมไทย โดย แต่งเมื่อ พ.ศ. ๒๔๒๘ เป็นโคลงสี่สุภาพจำนวน ๒๕๒ บท เล่าเรื่องการเดินทางไปพระพุทธบาท สระบุรี โดยเริ่มเดินเรื่องที่วัดรวก อำเภอท่าเรือ จังหวัดพระนครศรีอยุธยา ซึ่งเป็นเรื่องแปลกอยู่ไม่น้อยที่นิราศเรื่องนี้เริ่มต้นที่กลางทาง คือวัดรวกในจังหวัดพระนครศรีอยุธยา ไม่ใช่ต้นทางคือกรุงเทพฯ ท่านว่าการเดินทางไปพระพุทธบาทสมัยนั้น ถ้าออกจากกรุงเทพฯ ต้องนั่งเรือไปขึ้นที่ท่าวัดรวก แล้วเดินทางโดยเกวียนไปตาม “ถนนฝรั่งส่องกล้อง” อันเป็นถนนที่พระเจ้าทรงธรรมทรงจ้างฝรั่งสร้างจากกรุงศรีอยุธยาไปยังพระพุทธบาทสระบุรี การเริ่มเรื่องนิราศที่กลางทางเช่นนี้ผิดจากขนบการแต่งนิราศโดยทั่วไป
Read More

แตนต่อคลอร่อนในราตรี : หรือท่านสุนทรภู่ครูกวีเขียนผิด

ท่านสุนทรภู่ครูกวี มีงานเขียนที่ไม่ใช่กลอนอยู่สองเรื่อง คือ นิราศสุพรรณ เขียนเป็นโคลงสี่สุภาพ กับ พระไชยสุริยา เขียนเป็นกาพย์ โดยมีกาพย์หลายชนิดรวมกัน เรียกว่า รวมมิตรกาพย์ก็ได้ ในเรื่องพระไชยสุริยา มีอยู่ตอนหนึ่งท่านบรรยายเขียนถึงต่อแตนออกมาตอมดอกไม้ตอนกลางคืนจึงสงสัยว่า ต่อแตนที่ตอมดอกไม้ตอนกลางคืนมีจริงหรือไม่ หรือว่าท่านมโนไปเองตามประสากวีที่จินตนาการล้ำเลิศ โดยท่านเขียนไว้ว่า
Read More